Araştırma Makalesi | Açık Erişim
Gelecek Vizyonlar Dergisi 2026, Clt. 10(1) 87-103
Otizm Tanısı Alan Çocukların Annelerinin Tanı Süreci ve Kabul Deneyimleri: Oto-etnografik Bir Araştırma
ss. 87 - 103
Yayın Tarihi: Haziran 30, 2026 | Görüntüleme Sayısı: 0/0 | İndirilme Sayısı: 0/0
Özet
Günümüzde görülen görülme sıklığı tüm dünyada artan otizm, sosyal etkileşim ve iletişimin zayıf olması, karşılıklı konuşma güçlükleri ve tekrarlayıcı stereotipik davranış örüntüleri ile daha genişlenen nörogelişimsel bir bozukluktur. Otizm bir spektrum bozukluğu olup olmadığının belirtileri her çocuğun farklı özellikleridir. Başka bir ifadeyle sosyal becerilerdeki yetersizlik, konuşma gücü ve takıntılı davranışlar, otizmli çocukta aynı şekilde ve şiddette görülmemektedir. Bazı otizmli çocuklar sınırlı da olsa konuşmakta, bazıları ise hiç konuşmamaktadır. Bilişsel ayrışımın de farklılık gösterdiği görülmektedir. Ayrıca özel aralıklarla çocuklar içerisinde en çok davranış sorunu gösteren gruptur. Öfke nöbetleri, takıntılı davranışlar, uykusuzluk, beslenme sorunları sıklıkla görülmektedir. Dünya genelinde görülme oranı hızla arttığı için, sağlık ve eğitim alanlarında ve çok araştırılan konuların başında geliyor. Buna rağmen henüz otizmin nedenleri ve tedavisi konusunda kesin bilgiler elde edilmemiştir. Kesin olarak bilinen ise otizmli çocukların erken çocukluk döneminden itibaren uygun ve yoğun özel eğitim desteğine bağlı olduğudur. Otizm Spektrum Bozukluğu, tanışma anıyla birlikte aile belirtilerinin seyrini devam ettirir; Özellikle temel bakım veren anne için duygusal, teorik ve davranışsal düzeyde etkiler yaratan bir durumdur. Tanı, anne açısından yalnızca bir klinik programın edinilmesi değil, günlük yaşam, beklentilerin ve annelik rollerinin yeniden düzenlenmesini aralıklı bir dönüm noktasıdır. Bu çalışma, otizmli çocuğu olan annelerin tanışma sürecinde gösterdiği ilk duygusal tepkileri ve sonrasındaki kabullenme evrelerini literatürde incelemelerini gerçekleştirmektedir. Araştırmalar, annelerin anında şok, inkâr ve suçluluk gibi duygusal tepkiler yaşadıklarını; Ancak bununla birlikte sosyal destek, etki erişimi ve deneyimsel öğrenme yoluyla uyum ve yeniden dağılımlara girdiklerini gösteriyor. Araştırmacının kişisel tanıklığıyla birlikte bu çalışma, annelerin tanı süreciki duygusal süreçleri ve annenin üzerinde olması akademik bir ortaklaşa ele alınmaktadır.
Anahtar kelimeler: Otizm spektrum bozukluğu, anne tepkileri, tanı süreci, duygusal uyum, oto-etnografi
APA 7th edition
Gokgozoglu, D., & Kaya, N.G. (2026). Otizm Tanısı Alan Çocukların Annelerinin Tanı Süreci ve Kabul Deneyimleri: Oto-etnografik Bir Araştırma. Gelecek Vizyonlar Dergisi, 10(1), 87-103.
Harvard
Gokgozoglu, D. and Kaya, N. (2026). Otizm Tanısı Alan Çocukların Annelerinin Tanı Süreci ve Kabul Deneyimleri: Oto-etnografik Bir Araştırma. Gelecek Vizyonlar Dergisi, 10(1), pp. 87-103.
Chicago 16th edition
Gokgozoglu, Derya and Nisa Gokden Kaya (2026). "Otizm Tanısı Alan Çocukların Annelerinin Tanı Süreci ve Kabul Deneyimleri: Oto-etnografik Bir Araştırma". Gelecek Vizyonlar Dergisi 10 (1):87-103.
Akkök, F. (1997). Bayan Perşembeler, Ankara: ODTÜ Yayınları.
Anderson, L. (2006). Analitik otoetnografi. Çağdaş Etnografi Dergisi, 35(4), 373–395. https://doi.org/10.1177/0891241605280449
Ardıç, A. (2018). Özel Gereksinimli Çocuk Aileleri ve Özellikleri. V. Aksoy (Ed.), Özel eğitim (2. baskı) içinde (213-237). Ankara, Pegem Akademi.
Babahanoğlu, R.; Kaya, NG (2023). Engelli kişilerin sahip olduğu yaşam düzeylerinin incelenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 20(3):886-898.
Bilgiç A. (2015). Otizm Spektrum Bozuklukları, Bebek ve Ruh Sağlığı Temel Kitabı, Konya.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Psikolojide tematik analizin kullanımı. Psikolojide Nitel Araştırma, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Cavkaytar, A., & Özen, A. (2010). Aile katılımı ve eğitimi. G. Akçamete (Ed.), Özel eğitim [Special education] içinde (ss. 169-202). Kök Yayıncılık.
Cavkaytar, A. (2017). Özel Gereksinimli Çocuğu Olan Aileler. Anne Baba Eğitimi (51-67) Pegem Akademi.
Cengiz, S., Nebioğlu Yıldız, M., & Peker, A. (2021). Özel Gereksinimli Çocuğa Sahip Ebeveynler ile Tipik Gelişim Gösteren Çocuğa Sahip Ebeveynlerin Stres ve Yaşam Doyum Düzeylerinin İncelenmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 17(36), 2940-2956. https://doi.org/10.26466/opus.832440
Chang, H. (2008). Autoethnography as method. Left Coast Press
Chawarska, K., & Volkmar, F. R. (2005). Autism in infancy and early childhood. In F.R. Volkmar, R. Paul., A. Klin, & D. Cohen (Eds.), Handbook of autism and pervasive developmental disorders (3th ed., pp. 223- 246). Hoboken, New Jersey: John Wiley & Sons, Inc.
Ciğerli, O., Topsever, P., Alvur, T. M. & Gorpelioglu, S. (2014). Engelli cocugu olan anne-babalarin tani anindan itibaren ebeveynlik deneyimleri: farkliligi kabullenmek. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 8(3), 75–81. doi:10.5455/tjfmpc.159761
Çelik, H. (2013). Kültür ve kişisel deneyim: Bir araştırma yöntemi olarak otoetnografi. İstanbul Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1). https://izlik.org/JA72XS83GX
Çoban, T., & Özcebe, H. (2019). Engelliliğe genel bakış ve engelli çocukların sağlık davranışları. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 13(4), 553-566. doi: 10.21763/tjfmpc.545343
Dale, N. (1996). Working with Families of Children with Special Needs. Routledge.
Diken, İ. H. (2013). Otistik bozukluğu olan öğrenciler. Diken, İ. H. (Ed.) Özel eğitime gereksinimi olan öğrenciler ve özel eğitim. (s. 411- 447) içinde. (7. Baskı). Ankara: Pegem.
Ektaş, E.E. (2017). Otizm tanısı almış çocukların annelerinin psikolojik dayanıklılık, öz duyarlılık ve psikolojik iyi oluşları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Maltepe Üniversitesi, İstanbul.
Ellis C, Adams T, Bochner A (2011) Autoethnography: An overview. Historical Social Research 36(4): 273–290.
Fisman, S., & Wolf, L. (1991). The handicapped child: Psychological effects of parental, marital, and sibling relationships. Psychiatric Clinics of North America, 14(1), 199–217.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2013103/
Gray, D. E. (2002). “Everybody just freezes. Everybody is just embarrassed”: Felt and enacted stigma among parents of children with high functioning autism. Sociology of Health & Illness, 24(6), 734–749. https://doi.org/10.1111/1467-9566.00316
Hutton, A. M., & Caron, S. L. (2005). Experiences of families with children with autism in rural New England. Focus on Autism and Other Developmental Disabilities, 20(3), 180–189. https://doi.org/10.1177/10883576050200030601
Kılınç, F. E. (2020). Özel Gereksinimli Çocuğa Sahip Aileler. Aral ve F. Gürsoy (Eds.) Özel Gereksinimli Çocuklar ve Eğitimleri: Özel Eğitim içinde (s. 237-261). Ankara: Hedef.
Köksal, M., & Erciyes, J. C. (2021). Otizm Tanısı Almış Çocukların Ailelerinde Görülen Psiko-Sosyal Sorunların Değerlendirmesi. Aydın Sağlık Dergisi, 7(3), 235-254. https://izlik.org/JA42HZ59CD
Kutlu, İ., Büber, Ö., & Eyüpoğlu, E. Z. (2025). Otizm spektrum bozukluğuna sahip çocuğu olan annelerin deneyimlerinin incelenmesi: Nitel bir analiz. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 13(25), 97–114. https://doi.org/10.46218/tshd.1645213
Kübler-Ross, E. (1969). On death and dying. Macmillan. https://archive.org/details/ondeathdying00kubl
Makino, A., Hartman, L., King, G., Wong, P. Y. & Penner, M. (2021). Parent experiences of autism spectrum disorder diagnosis: A scoping review. Review Journal of Autism and Developmental Disorders, 8:267–284.
Naicker VV, Bury SM and Hedley D (2023) Factors associated with parental resolution of a child's autism diagnosis: A systematic review. Front. Psychiatry 13:1079371. doi: 10.3389/fpsyt.2022.1079371
Nuri, C., Rüştioğlu, O., & Pişkin Abidoğlu, Ü. (2018). The problems of the families who have autistic children: A qualitative research. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi, 2(3), 97–111. https://doi.org/10.31461/ybpd.423322
Olshansky, S. (1962). Chronic sorrow: A response to having a mentally defective child. Social Casework, 43(4), 190–193. https://doi.org/10.1177/104438946204300404
Özmen, D., & Çetinkaya, A. (2012). Engelli Çocuğa Sahip Ailelerin Yaşadığı Sorunlar. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 28(3), 35-49. https://izlik.org/JA79MF66JX
Selimoğlu, Ö., Özdemir, S., Töret, G. ve Özkubat, U. (2013). Otizmli çocuğa sahip ebeveynlerin otizm tanılama sürecinde ve tanı sonrasında yaşadıkları deneyimlerine ilişkin görüşlerinin incelenmesi. International Journal of Early Childhood Special Education (INT-JECSE), 5(2), 129-167.
Sevinç, İ. ve Babahanoğlu, R. (2016). Engelli çocuğa sahip ailelerin aile yükü değerlendirme durumlarının tükenmişlik düzeylerine etkisi: Konya örneği. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 19(2),109-121.
Susuz, Ç. & Doğan, B. G. (2020). Halk Sağlığı Bakışıyla Otizm Spektrum Bozukluğu. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi; 5(2):297-310.
Şanlı, E. (2012). Özel Eğitim Ve Rehabilitasyon Merkezlerine Devam Eden Zihin Engelli Çocuğu Olan Ailelerin Gereksinimlerinin Belirlenmesi. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun.
Uz, S., & Kaya, K. (2018). Otizmli Çocuklara ve Ailelerine Yönelik Damgalama. Journal of History Culture and Art Research, 7(1), 663-683. doi:http://dx.doi.org/10.7596/taksad.v7i1.1411
Vuran, S. (2018). Otizm spektrum bozukluğu olan öğrenciler. Cavkaytar, A, . Tekin Ersan, D. (Ed.), Özel Eğitim ve Kaynaştırma içinde (27–55). Ankara: Eğiten Kitap.
Wayment, H. A., & Brookshire, K. (2018). Mothers’ reactions to their child’s ASD diagnosis: Predictors that discriminate grief from distress. Journal of Autism and Developmental Disorders, 48(4), 1147–1158. https://doi.org/10.1007/s10803-017-3413-y
Yassıbaş, U., & Çolak, A. (2019). Otizm spektrum bozukluğu olan çocukları olan ebeveynlerin yaşam deneyimlerinin derinlemesine analizi. Eğitim ve Bilim, 44(198), 435–467. https://doi.org/10.15390/EB.2019.7366
Zengin Akkuş, P., Bahtiyar Saygan, B., İlter Bahadur, E., Cak, T. ve Özmert, E. (2021). Otizm spektrum bozukluğu tanımlama ile yaşamak: Ailelerin yaşantıları. Türkiye Çocuk Hastalıkları Dergisi, 15(4), 272–279. https://doi.org/ 10.12956/tchd.731752.
